Haren : une méga-prison s'est ouverte, une école se ferme (Fr/NL)
(Nederlands beneden)
Surréalisme à la belge
À partir de la prochaine rentrée scolaire, les plus de 200 élèves de l’Athénée royal Victor Hugo de Haren devront chercher une autre école. Fin juin 2026, leur établissement a définitivement fermé ses portes. Non pas parce que ce n’est pas une bonne école. Non pas parce qu’elle est vieille et délabrée – elle n’existe que depuis 2019. Mais « en raison d’un effectif insuffisant ». Stress et tristesse chez les élèves, qui ont aussitôt organisé une manifestation avec des pancartes et des banderoles devant les grilles de l’école. « Pas d’économies sur l’éducation », scandaient-ils. « Si le problème d’accessibilité de l’école avait été résolu, celui du nombre d’élèves ne se poserait pas », affirmaient certains. Rien n’y a fait. Le nom de Victor Hugo figure toujours sur la façade de l’école. Comme pour nous rappeler cette maxime qui lui est souvent attribuée : « Ouvrir une école, c’est fermer une prison ».
On ne peut pas faire plus cynique. L’école se trouve à 400 mètres (6 minutes à pied) de la plus grande prison de Belgique. Cette méga-prison de Haren croule sous la surpopulation. Pénurie de personnel, conditions inhumaines dans des cellules surchauffées. Ici, il n’est pas question de fermeture, d’autant plus que le nombre de détenus ne cesse d’augmenter.
Que diriez-vous de la proposition suivante ?
Presque tous les réformateurs pénitentiaires sont enthousiastes à l’idée d’une nouvelle forme de détention via des centres de transition et de détention à petite échelle. Les détenus ont la permission d’aller travailler à l’extérieur ou de suivre des cours. Pourquoi alors ne pas imaginer une formule permettant aux détenus de Haren d’intégrer l’Athénée royal de Haren ? Pourquoi la direction de la prison ne sélectionne-t-elle pas quelques dizaines de détenus – voire plus – qui sont candidats et remplissent les conditions requises (elles sont très strictes !) pour suivre des cours dans une véritable école ? Aux côtés de ces plus de 200 élèves. Avec une réduction de peine en échange d’une assiduité aux cours et de l’obtention d’un certificat ou d’un diplôme. Grâce au recrutement d’enseignants et de personnel d’encadrement, et en collaboration avec des associations éducatives et d’anciens détenus. Avec un peu de fantaisie et d’imagination, les problèmes de transport des détenus pourraient être résolus grâce à des bus ou à des déplacements à pied. Ce serait un pas de géant dans la transformation des prisons en écoles et, en même temps, cela permettrait de sauver une école de la fermeture. Utopie ? Il existe pourtant plusieurs projets pilotes de classes mixtes (élèves-détenus et élèves ordinaires) qui méritent d’être étudiés.
L’enseignement dans les anciennes ou les nouvelles prisons, un volet de la catastrophe carcérale
Nous lançons également un appel au mouvement de masse des enseignants contre les coupes budgétaires dans l'éducation : que pensez-vous d’inclure dans votre programme de revendications la situation dramatique de l'enseignement dans les prisons ?
Leuven Centraal et Haren, deux exemples.
Dans l’ancienne prison de Louvain-Centraal, pendant 20 des 30 jours du mois de juin 2026, aucune activité n’a été organisée pour l’ensemble de la prison ou pour certaines ailes. Les détenus sont restés enfermés dans leurs cellules, même pendant la canicule. Tout cela, je cite, « en raison d’un manque de personnel, d’un important manque de personnel, de pénuries de personnel ou de circonstances particulières ».
Dans la méga-prison de Haren, près de la moitié des cours ont été annulés au cours des quatre premiers mois de cette année ; en mai, aucun cours n’a même eu lieu.
Le droit à l’éducation en prison n’existe aujourd’hui plus que sur le papier et de nombreux enseignants, qu’ils enseignent en prison ou dans le circuit scolaire, sont au bord du désespoir. Soutenez-les !
(NL)
Haren: in 2022 openden ze een mega-gevangenis, in 2026 sluiten ze een school
Surrealisme op zijn Belgisch
Vanaf volgend schooljaar moeten de meer dan 200 leerlingen van het Koninklijk Atheneum Victor Hugo in Haren op zoek naar een andere school. Eind juni 2026 sloot hun school definitief de deuren. Niet omdat het geen goede school is. Niet omdat ze oud en vervallen is – ze bestaat nog maar sinds 2019. Maar “wegens te weinig leerlingen”. Stress en verdriet bij de leerlingen die prompt een protestactie hielden met borden en spandoeken voor de schoolpoorten. “Geen besparingen op het onderwijs”, scandeerden ze. “Moest het probleem van de bereikbaarheid van de school opgelost worden dan zou het probleem van het aantal leerlingen zich niet stellen”, zegden sommigen. Niets hielp.
De naam van Victor Hugo prijkt nog op de gevel van de school. Men kan niet anders dan op zo’n moment denken aan het citaat dat vaak aan hem wordt toegeschreven: “Een school openen is een gevangenis sluiten”.
Cynischer kan het niet. Het KTA ligt op 400 meter (6 minuten loopafstand) van de grootste gevangenis van België. Die mega-gevangenis in Haren kreunt onder de overbevolking. Tekort aan personeel, onmenselijke toestanden in oververhitte cellen. Hier is er geen sprake van sluiting, hier neemt het aantal gevangenen alsmaar toe.
Wat dacht u van het volgende voorstel?
Zowat alle gevangenishervormers zijn enthousiast over een nieuwe vorm van detentie via de kleinschalige transitie en detentiehuizen. Daar kunnen gevangenen buiten gaan werken of lessen gaan volgen. Waarom dan geen formule bedenken waarbij de gevangenen van Haren een plaats krijgen in het Koninklijk Atheneum van Haren. Waarom zoekt de directie van de gevangenis niet enkele tientallen gevangenen – of meer- die kandidaat zijn en in aanmerking komen (strikte condities) om les te volgen in een echte school? Samen met die meer dan 200 leerlingen. Met strafvermindering in ruil voor het stipt volgen van de lessen en het behalen van een getuigschrift of een diploma. Met de aanwerving van leerkrachten, begeleidend personeel en in samenwerking met educatieve verenigingen en ex-gedetineerden. Met een beetje fantasie en verbeelding kunnen de problemen van vervoer van de gevangenen opgelost worden met bussen of verplaatsingen te voet. Het zou een méga-stap zijn in de omvorming van de gevangenissen in scholen en tegelijk een school redden van de sluiting. Utopie? Er bestaan nochtans verschillende pilootprojecten van gemengde klassen (leerling-gevangenen en gewone studenten) die de moeite waard zijn om te bestuderen.
Onderwijs in de oude of nieuwe gevangenissen, een onderdeel van de gevangeniscatastrofe
Hierbij ook een oproep naar de massabeweging van de leerkrachten tegen de besparingen in het onderwijs: wat vinden jullie ervan om de dramatische situatie van het onderwijs in de gevangenissen op te nemen in jullie eisenpakket?
Leuven Centraal en Haren, twee voorbeelden.
In de oude gevangenis van Leuven Centraal was er gedurende 20 van de 30 dagen van de maand juni 2026 geen enkele activiteit voor heel de gevangenis of voor bepaalde vleugels. Gevangenen bleven opgesloten in hun cellen ook in tijden van hittegolf. Allemaal omwille van, ik citeer:” wegens het personeelstekort, vanwege een groot personeelstekort, wegens personeelstekorten of vanwege omstandigheden”.
In de mega-gevangenis van Haren werden tijdens de eerste vier maand van dit jaar zowat de helft van alle lessen geannuleerd, in mei ging er zelfs geen enkele les door.
Recht op onderwijs in de gevangenissen bestaat vandaag enkel nog op papier. Veel leraren, of ze nu in de gevangenis lesgeven of in het reguliere onderwijs, staan op de rand van de wanhoop.
Steun hen!


Commentaires